Bệnh gai đôi cột sống: Nguyên nhân, triệu chứng và cách chữa trị

Gai đôi cột sống là bệnh lý phổ biến với mức cảnh báo nguy hiểm ở mức độ đáng báo động. Nghiên cứu gần đây cho thấy, tại Việt Nam, khoảng 16 triệu người mắc gai và thoái hóa cột sống. Đáng chú ý, so với nam giới, tỷ lệ nữ giới sau sinh, trong giai đoạn mãn kinh mắc bệnh cao hơn và xu hướng trẻ hóa ngày càng tăng. Vậy bệnh gai cột sống là gì và trị thế nào?

Bệnh gai đôi cột sống là gì? Đối tượng dễ mắc bệnh?

Theo chia sẽ của PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Lan, Nguyên Trưởng khoa Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai: Lượng canxi trong cơ thể người luôn duy trì ở mức độ ổn định từ 800 – 1000mg/ngày. Thế nhưng, cơ thể con người thường không đáp ứng đủ lượng canxi cần thiết này (chỉ đạt khoảng 400 – 500mg/ngày), nhất là vùng cột sống thường là nơi diễn ra sự thiếu hụt canxi trầm trọng.

Sự thiếu hụt canxi tại cột sống đòi hòi một lượng canxi từ các bộ phận khác dồn về với mức độ lớn gây ứ đọng canxi ở các xương mọc phía ngoài và bên trong 2 thân cột sống tạo thành các mảnh lưa thưa nhỏ, gọi là gai xương. Hay nói cách khác, gai xương là điểm lồi ra tại các khớp. Thông thường, gai xương chỉ dài khoảng vài milimet, gây đau, cản trở vận động. Gai xương có thể mọc ở bất kỳ vùng nào tại cột sống, song nhiều nhất là tại cổ và thắt lưng.

Hình ảnh bệnh gai đôi cột sống
Hình ảnh bệnh gai đôi cột sống

Bệnh gai đôi cột sống là bệnh xương khớp thường gặp ở nhiều người do nhiều lý do khác nhau, nhưng phần lớn thường gắp nhất ở những đối tượng sau:

  • Hầu hết người già trên 60 tuổi đều bị bệnh gai cột sống.
  • Do dị tật bẩm sinh.
  • Người bị chấn thương ở cột sống nhưng không được xử lý kịp thời.
  • Đối tượng mắc bệnh xương khớp như viêm đau khớp, thoái hóa sụn.
  • Phụ nữ là đối tượng dễ bị gai cột sống hơn nam giới.

Phân loại gai đôi cột sống

Theo các chuyên gia y tế, gai đôi cột sống được phân chia thành nhiều thể bệnh, với những nguyên nhân cũng khác nhau. Phổ biến là 3 dạng sau đây:

  • Thể ẩn: Là tình trạng vùng cột sống xuất hiện khe hở hẹp nhưng người bệnh sẽ không có biểu hiện lâm sàng. Bệnh chỉ có thể phát hiện thông qua hình ảnh X-quang hoặc MRI. Đây là thể bệnh nhẹ nhất, phổ biến nhất và hầu như không gây khuyết tật cho người mắc bệnh.
  • Gai đôi cột sống thoát vị: Khi khoảng cách giữa các gai đôi cột sống quá lớn thì ống sống sẽ thoát ra khỏi vị trí ban đầu. Các thành phần có trong sống bao gồm dịch não tủy, tủy sống, dây thần kinh… đều sẽ bị thoát ra ngoài. Người bệnh lúc này sẽ có biểu hiện tê liệt bàng quang, rối loạn chức năng đường ruột. Đây là một dạng bệnh khá nguy hiểm mà người bệnh cần chú ý theo dõi.
  • Gai đôi cột sống có nang: Đây là dạng nặng nhất, xảy ra khi túi dịch của tủy sống bị trần qua lỗ hở của lưng, gây ảnh hưởng đến chức năng của rễ thần kinh tủy sống. Lúc này, một phần cơ thể của người bệnh sẽ bị mất chức năng, không thể hoạt động được.

Khi bị gai đôi cột sống, tùy vào từng dạng cụ thể mà trong giai đoạn đầu người bệnh sẽ cảm thấy đau hoặc không. Nhưng theo thời gian, khi bệnh tiến triển, các cơn đau xuất hiện và lan rộng khiến cho khả năng vận động hạn chế. Nếu không được chữa trị sẽ dẫn tới nguy cơ tàn phế.

Dấu hiệu gai đôi cột sống

Ở giai đoạn đầu (gai xương còn bé), người bệnh thường không cảm nhận thấy triệu chứng bệnh gai cột sống. Tuy nhiên, bệnh phát triển nhanh, âm thầm với diễn tiến phức tạp, thay đổi không giống nhau trên từng đối tượng người bệnh. Nhiều trường hợp, gai xương chỉ tình cờ được phát hiện khi người bệnh đi chụp X-quang, CT hoặc MRI. Hầu hết, người bệnh chỉ phát hiện gai đôi cột sống khi gai xương đã mọc dài, chèn ép hệ thống dây chằng, rễ dây thần kinh, tủy sống gây đau, nhức, vận động khó khăn.

Bệnh gai đôi cột sống thường gây ra nhiều cơn đau khó chịu
Bệnh gai đôi cột sống thường gây ra nhiều cơn đau khó chịu

Dưới đây là 5 triệu chứng điển hình nhất của bệnh:

  • Các cơn đau nhức xuất hiện ở vùng cột sống với mức độ tăng dần khi di chuyển.
  • Mất cảm giác tạm thời tại một số vùng trên cơ thể do gai xương chèn ép lên dây thần kinh.
  • Chân tay tê bì, nhức mỏi.
  • Mất thăng bằng, dáng đi không vững.
  • Tiểu tiện, đại tiện mất kiểm soát.

Gai đôi cột sống là bệnh lý nguy hiểm, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời dễ gây thoát vị đĩa đệm, đau thần kinh tọa hoặc đau thần kinh liên sườn. Nghiêm trọng hơn, cột sống là bộ phận quan trọng trong hệ xương của cơ thể.

Việc gai xương hình thành quá dài hoặc quá lâu tại đây có thể khiến người bệnh mất dần cảm giác vận động, đi lại khó khăn, nguy cơ đột quỵ, tàn phế cao hơn so với bình thường.

Nguyên nhân gai đôi cột sống thường gặp

Gai cột sống có thể được hình thành từ nhiều yếu tố khác nhau. Việc xác định nhanh và sớm nguyên nhân gây gai đôi cột sống sẽ giúp người bệnh chủ động trong điều trị cũng như phòng ngừa tốt hơn.

  • Bị gai cột sống do sự lắng đọng canxi: Lúc này, sự lắng đọng canxi tại cột sống chủ yếu tồn tại dưới dạng Calcipyrophosphat gây chèn ép hệ thống dây chằng, đĩa đệm và rễ dây thần kinh xung quanh, gây hiện tượng đau.
  • Bệnh gai cột sống do chấn thương: Cơ, xương khớp của con người khi gặp phải tổn thương sẽ tự hình thành cơ chế “tự động sửa chữa”, tức là bù đắp, hàn gắn lại phần xương bị vỡ, nứt, gãy. Sự tự động bù trừ này vô tình hình thành gai xương.
  • Do viêm khớp cột sống: Chỗ viêm lâu ngày ảnh hưởng tới sụn đốt sống, lớp sụn này hao mòn nhanh trở nên thô ráp. Cơ thể tự bù đắp canxi về chỗ viêm lâu ngày dẫn đến gai xương hình thành.
  • Thoái hóa sụn dẫn đến gai cột sống: Theo thời gian, lớp sụn bao 2 đầu đĩa đệm bị căn bệnh thoái hóa khớp – một căn bệnh xương khớp khá phổ biến trở nên xơ hơn, xuất hiện tình trạng mất nước, xẹp dần và nứt vỡ. Các đốt sống liền kề không được bao bọc, chống đỡ sẽ dần mòn đi, hình thành lên gai xương gây đau mỗi khi cử động.
Gai cột sống do chấn thương khi chơi thể thao
Gai cột sống do chấn thương khi chơi thể thao
  • Tuổi tác: Khi tuổi tác cao, các bộ phận của cơ thể, đặc biệt là hệ xương khớp sẽ bắt đầu thoái hóa và suy yếu. Để kìm hãm quá trình này, cơ thể sẽ phản ứng lại bằng cách lắng đọng canxi. Tuy nhiên, tình trạng này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các gai xương hình thành.
  • Bẩm sinh: Có rất nhiều trẻ sinh ra đã bị gai đôi cột sống. Đây chính là hiện tượng mắc bệnh bẩm sinh, xảy ra do người mẹ khi mang thai ăn uống thiếu chất, không bổ sung đủ lượng axit folic cần thiết.
  • Nguyên nhân khác: Ngoài những nguyên nhân kể đến trên, bệnh cũng có thể xảy ra do thường xuyên phải làm những công việc cúi người hoặc khuân vác vật nặng, do ngồi quá lâu, đi đứng và nằm nghỉ không đúng tư thế, do thừa cân béo phì…

Chẩn đoán gai đôi cột sống

Phần lớn người bị gai đôi cột sống đều là ở thể ẩn, không có biểu hiện lâm sàng của bệnh. Vì vậy, hầu hết đều chỉ có thể phát hiện ra bệnh khi chụp X-quang hoặc MRI, CT. Hình ảnh thu được sẽ cho thấy những tổn thương, bất thường của cột sống. Đặc biệt, chụp cộng hưởng còn giúp bác sĩ đánh giá được chính xác tình trạng tổn thương tủy sống và những bất thường liên quan đến phần mềm.

Còn đối với các trường hợp bị bệnh do bẩm sinh thì mẹ bầu sẽ cần phải thực hiện khám sàng lọc bằng cách:

  • Xét nghiệm máu: Phương pháp này được thực hiện nhằm xác định hàm lượng protein AFP trong máu. Nếu chỉ số AFP cao thì thai nhi có nguy cơ mắc bệnh gai đôi cột sống hoặc một loại dị tật bẩm sinh khác.
  • Siêu âm: Thông qua hình ảnh siêu âm trên màn hình máy tính, các bác sĩ sẽ có thể quan sát được toàn bộ phần cột sống của thai nhi. Nếu cột sống bị hở hoặc có một túi nhô ra khỏi cột sống thì nhiều khả năng khi ra đời thai nhi sẽ mắc bệnh.
  • Chọc nước ối: Nếu 2 phương pháp trên chưa đủ cơ sở để kết luận về tình trạng xương khớp của thai nhi thì bác sĩ sẽ chỉ định mẹ bầu thực hiện chọc nước ối để lấy một lượng chất lỏng từ túi ối xung quanh em bé để chẩn đoán.
Người bệnh cần được chẩn đoán, phát hiện bệnh sớm để có hướng điều trị phù hợp
Người bệnh cần được chẩn đoán, phát hiện bệnh sớm để có hướng điều trị phù hợp

Các phương pháp điều trị bệnh gai đôi cột sống

Các chuyên gia về cơ xương khớp nhận định, người bệnh bị gai đôi cột sống nếu sớm được chữa trị đúng cách có thể khỏi nhanh mà không hề gây biến chứng nghiêm trọng. Hiện nay, với sự phát triển nhất định của y khoa, bệnh có thể được chữa bằng nhiều cách như dùng thuốc (Đông y, Tây y), vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật.

Tùy vào thể trạng của người bệnh, biểu hiện của bệnh lý, các bác sĩ sẽ tư vấn cho người bệnh cách chữa trị thích hợp, chính xác nhất. Cụ thể như sau:

Mẹo dân gian chữa gai đôi cột sống tại nhà

Trong dân gian có lưu truyền một số bài thuốc nam giúp chữa bệnh giai đôi cột sống, tăng cường sức khỏe xương khớp cho hiệu quả khá tốt. Những bài thuốc này sử dụng nguyên liệu xung quanh nhà nên rất tiện lợi. Dưới đây là một số cách chế thuốc dân gian giúp chữa bệnh được nhiều người áp dụng:

  • Bài thuốc từ hạt đu đủ: Chuẩn bị 15g hạt đủ, rửa sạch và ngâm cùng với muối trong khoảng 6 giờ. Sau đó cho hạt đu đủ vào nồi chưng cùng với rượu. Thành phẩm thu được mang bảo quản vào trong bình thủy tinh để dùng xoa bóp dần.
  • Uống nước sắc lá lốt, đinh lăng và trinh nữ: Chuẩn bị mỗi loại 50g. Mang tất cả phơi khô rồi sau đó đem đun sắc cùng 2 lít nước. Dùng nước này để uống hàng ngày. Sử dụng liên tục trong 10 – 15 ngày để giúp giảm đau cột sống.
  • Chườm ngải cứu: Dùng ngải cứu phơi khô sao nóng cùng muối hạt. Sau đó cho hỗn hợp vào một tấm vải, để nguội bớt rồi đem chườm lên vùng cột sống bị đau nhức. Thực hiện trong khoảng 30 phút để cải thiện triệu chứng.

Điều trị bệnh bằng thuốc Tây y

Chữa gai cột sống bằng thuốc Tây y chủ yếu là thuốc giảm đau, chống viêm, tiêu sưng hoặc các loại thuốc giúp phục hồi khả năng của sụn khớp. Thuốc có tác dụng nhanh nhưng thường có gây ra nhiều tác dụng phụ, ảnh hưởng tới sức khỏe, đặc biệt là chức năng ngũ tạng. Vì vậy, người bệnh dùng thuốc phải theo chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa. 

  • Thuốc giảm đau: Phổ biến gồm có Paracetamol, Aspirin… được sử dụng cho những trường hợp đau nhức mức độ nhẹ. Thuốc chỉ có tác dụng ức chế tạm thời dây thần kinh cảm giác, giúp người bệnh dễ chịu chứ không có khả năng điều trị bệnh triệt để.
  • Thuốc chống viêm không steroid (NSAID): Gồm một số loại như Ketoprofen, Ibuprofen, Naproxen… được chỉ định cho những trường hợp bị gai đốt cột sống có dấu hiệu viêm đau.
  • Thuốc steroid: Khi người bệnh đau cột sống mức độ nặng nhưng không thể điều trị bằng các loại thuốc giảm đau, kháng viêm thông thường. Thuốc được sử dụng bằng đường uống hoặc tiêm trực tiếp vào vị trị gai đôi cột sốt.
  • Thuốc giãn cơ: Thuốc giãn cơ được sử dụng nhằm mục đích ngăn ngừa tình trạng co cứng cơ, giảm đau nhức và tê bì tay chân. Một số loại thường được kê là mydocalm, myonal, decontractyl…
  • Vitamin nhóm B: Chủ yếu là  vitamin B1, vitamin B6, vitamin B12. Được dùng để nâng cao đề kháng, thúc đẩy quá trình hồi phục các tổn thương tại cột sống và rễ thần kinh.
Sử dụng thuốc Tây y điều trị bệnh cần thận trọng với các tác dụng phụ
Sử dụng thuốc Tây y điều trị bệnh cần thận trọng với các tác dụng phụ

Chữa gai đôi cột sống bằng thuốc nam

Đây là những bài thuốc được bào chế từ 100% thành phần thảo mộc thiên nhiên có tác dụng trừ đau, chống viêm, giúp khí huyết lưu thông tốt. Một số bài thuốc nam trị bệnh được nhiều người áp dụng hiện nay là:

  • Bài thuốc 1: Lá lốt (800g), cỏ xước, thiên niên kiện, thổ phục linh (mỗi loại 300g), quế chi (100g). Mang tất cả nguyên liệu ngâm cùng 5 lít rượu trong khoảng 1 tháng là có thể lấy ra dùng.
  • Bài thuốc 2: Sinh địa (50g), tàm sa (30g), linh tiên (15g), đương quy, kỳ xà, tần giao, xích thược, chế phụ tử, quế chi (mỗi loại 9g). Mang toàn bộ dược liệu đun sắc thành thuốc uống.
  • Bài thuốc 3:kim sương,  Kim sương, quế nhục, đại hồi, lá thông, địa liền, thiên niên kiện, hoa chổi xể (mỗi loại 10g), âu tần (5g). Mang tất cả ngâm cùng 500ml rượu trắng trong khoảng 1 tháng là có thể mang ra dùng.

Thuốc nam điều trị gai đôi cột sống giúp người bệnh tiêu diệt tế bào gây bệnh từ sâu bên trong cơ thể, phục hồi chức năng cột sống tốt. Tuy nhiên, thời gian phát huy tác dụng của thuốc thường lâu hơn từ 3 – 6 tháng, người bệnh cần sắc thuốc đúng và uống thuốc đều đặn.

Chữa bệnh bằng vật lý trị liệu

Hiện nay, người bị gai đôi cột sống có thể áp dụng một số cách vật lý trị liệu gồm điện trị liệu (siêu âm, sóng ngắn, kích thích điện hoặc laser), dùng nhiệt, dùng máy kéo giãn cột sống (bằng tay hoặc bằng máy) và vận động trị liệu.

Ngoài ra, người bệnh có thể áp dụng vật lý trị theo theo y học cổ truyền. Bác sĩ Đông y sẽ tiến hành xoa bóp, bấm huyệt, châm cứu,… lên các huyệt mạch để đả thông khí huyết từ đó giúp trị bệnh hiệu quả.

Chi tiết xem tại đây:

Phẫu thuật chữa bệnh gai cột sống

Phẫu thuật gai đôi cột sống, tức là bác sĩ sẽ bằng các dụng cụ y tế tác động vào phần cứng của cơ thể. Cách làm này giúp người bệnh cải thiện chứng bệnh nhanh, giảm đau hiệu quả. Thế nhưng, do cột sống là bộ phận quan trọng của cơ thể, rủi ro do phẫu thuật gây nên có thể khiến người bệnh bị liệt tứ chi.

Vì thế, cách làm này không được khuyến khích và chỉ nên sử dụng khi người bệnh đã áp dụng điều trị nội khoa song thất bại hoặc khi bệnh tình đã tiến triển khá nặng. Hiện nay, phẫu thuật có 3 phương pháp là mổ nội soi cắt gai đôi cột sống, cắt bỏ lá đốt sống, cấy miếng đệm gan mỏm gai.

Các phòng và hỗ trợ trị gai cột sống hiệu quả

Chữa gai đôi cột sống không thể khỏi chỉ trong ngày một ngày hai, việc điều trị bệnh cần kiên trì, nhất quán và theo chỉ định của bác sĩ. Bên cạnh đó, người bệnh vẫn cần áp dụng đồng thời các biện pháp phòng ngừa bệnh để làm giảm triệu chứng bệnh và hạn chế biến chứng:

  • Giữ cột sống thẳng khi đi đứng, ngồi làm việc, đọc sách…
  • Hạn chế nâng đồ nặng liên tục và trong thời gian dài.
  • Áp dụng các bài tập có tác động lên vùng cột sống như yoga, bơi lội, đi bộ nhanh…
  • Giữ cân nặng ở mức độ ổn định.
  • Áp dụng chế độ ăn uống đúng cách, bổ sung nhiều thực phẩm chứa nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu.
  • Loại bỏ các thói quen xấu như uống rượu bia, thuốc lá, làm việc và luyện tập quá sức,…

Gai đôi cột sống là bệnh lý nguy hiểm tuy nhiên không ít người bệnh vẫn chủ quan dẫn đến hậu quả đáng tiếc. Các chuyên gia về cơ xương khớp nhấn mạnh, ngay khi nhận thấy những cơn đau vùng cột sống hoặc cử động khó khăn người bệnh cần nhanh chóng tới các cơ sở y tế chuyên khoa điều trị sớm.

Ngày đăng: 28/09/2020 - Cập nhật lúc: 6:00 Chiều , 28/09/2020

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Lương y Đỗ Minh Tuấn hiện là người đứng đầu Nhà thuốc Đỗ Minh Đường. Ông tốt nghiệp Học viện y dược học cổ truyền Việt Nam, là đời thừa kế thứ 5 của dòng họ Đỗ Minh phát triển những bài thuốc Đông y gia truyền của dòng họ.

Bác sĩ Đỗ Minh Tuấn tốt nghiệp Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam. Ông Tuấn là học trò của PGS.TS Lê Lương Đống (Nguyên PGĐ Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam, Nguyên Vụ trưởng Vụ YHCT). Ông từng công tác tại Bệnh viện 103, đảm nhận vai trò Phó giám đốc phụ trách chuyên môn tại Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng thuốc dân tộc. Hiện nay, bác sĩ Đỗ Minh Tuấn là Giám đốc phụ trách chuyên môn Nhà thuốc Đỗ Minh Đường.

Ông là người rất tận tâm với nghề, luôn lắng nghe những mối băn khoăn của người bệnh nhằm hiểu được vấn đề trong căn bệnh của họ để điều chỉnh thành phần, liều lượng trong các bài thuốc và tìm ra phương pháp điều trị bệnh nhanh chóng, hiệu quả nhất.

Về tác giả
Zalo
Chat với chúng tôi